दशैं, घुमफिर र गन्तव्य

  चाडपर्व नेपाली संस्कृतिको मूल विशेषता हो । चाडपर्व मनाउने तरिका स्थान, समुदाय र परिस्थितिअनुसार फरक–फरक हुन्छ । विविधताले युक्त संस्कृति भ...

Showing posts with label Entertainment. Show all posts
Showing posts with label Entertainment. Show all posts

फर्केर हेर्दा २०७३

आजको दिन जसरी बित्यो । गतवर्ष पनि त्यस्तै व्यस्ततामा बितेको थियो । गएको वर्षलाई विदाइ गरेर नयाँ वर्षमा पाइला टेक्दा केहि नयाँ अनुभुतीहरू पलाएका छन् । समयको चक्रमा यो नयाँ वर्ष कति आउँछन् जान्छन् । यो सहित ३२ ओटा नयाँ वर्षको फन्को पूरा गरिसकिएछ । फर्केर हेर्दा जिन्दगीमा वाह  वाह गर्नैपर्ने खासै  उपलब्धिहरू त छैनन् । तर गएको वर्ष आर्थिक अभाव र विभिन्न दवावकका बिच भएपनि अहिलेसम्म जिवनकै उत्कृष्ट वर्ष भएको महशुस भएको छ ।
जिवनकै उत्कृष्ट वर्ष हुनलाई जिवनमामा धेरै नयाँ नयाँ काम भएका छन् । थोरै भएपनि नयाँ उपलब्धि हात परेका छन् । यसैलाई आधार मानेर ०७३ अहिलेसम्मको सबैभन्दा सन्तोषजनक वर्षका रुपमा लिएको छु । के के भए त यो वर्ष एकपटक सुरुदेखि फर्किएर हेर्न मन लग्यो । एकछिन सम्झिएर लेख्न मन लाग्यो ।
वर्षको सुरुआत भरौलमा तालिम चलिरहेको थियो । आफ्ना अनुभव बाढेर दिन बित्यो । पत्रकारिता, मानवअधिकार अभियान र आफुले जानेका कुरा सेयर गर्ने अवसर मिल्यो । त्यसका लागि अवसर जुटाउने सबैलाई धन्यवाद । बैशाखबाट पत्रकारिताकाे अाैपचारिक विद्यार्थी पनि भइयाे । यसले १५ वर्षकाे पत्रकारिता अनुभवलाइ अझ तिखार्न सहयाेग गर्ने रहेछ ।  बैसाख  त्यसरीनै वित्यो नियमित काम र काठमाण्डौमा भएको प्रेस चौतारीको अधिवेशनमा सहभागिता । जेठमा पनि त्यस्तै भयो नियमित काममै समय वित्यो । उल्लेख्य उपलब्धि भएनन् । जब असार लाग्यो अनि सुरु भयो । जिवनका केहि रमाइला र मीठा सम्झन लायक पलहरू । असार १ गते जिवन विज्ञान केन्द्र इटहरीमा ध्यानयोग प्रयोगशालामा सहभागी हुने अवसर मिल्यो । त्यसबारे जानकारी दिने मित्र अमर खडकालाई धन्यवाद । त्यो प्रयोगशालामा सहभागी भएपछि मलाई जिवन विज्ञान केन्द्र काठमाडौबाटै प्रशिक्षण लिने रहर जाग्यो, र लिएँपनि । बोध विज्ञान लय विज्ञान र प्रशिक्षक प्रशिक्षण तालिम सकिएपछि साउनमा कर्मथलोमा आइयो ।
इटहरीमा चलिरहेको ध्यानयोग प्रयोगशालामा सहभागी भइयो । जीवनलाई फरक कोणबाट बुझ्ने मौका पाइयो । जीवन विज्ञानले आफु यस धर्तीमा आउनुको उदेश्यबारे बोध भयो । जीवनलाई सुन्दर, शान्त, उमंग र उर्जामय बनाउन ध्यान आवश्यक रहेछ । हरेक दिन ध्यानलाई निरन्तरता दिदाँ मनमा शान्ति, खुसी र सन्तोष मिल्दो रहेछ भन्ने महशुस भयो । थप कुरा अरु कुनै पोष्टमा लेखौला । जीवन भनेको भौतिकमात्र नभएर आध्यात्मिक पाटो पनि महत्वपूर्ण छ । भौतिक र आध्यात्मिक दुबै पाटोलाई समन्वय गरेर अगाडी बढाउन सके सफलता, खुसी, उमंग  र उत्साह मिल्दो रहेछ । जब मैले बोध विज्ञान र लय विज्ञान लिएर आएँ म उर्जाशिल जीवन बाँचिरहेको महशुस छ ।
 गएको वर्ष जीवनमा पहिलो पटक एडभेन्चरको मज्जा लिइयो । दशैको अन्तिम दिन मानिसहरू दशै विदाईको टिकालगाइ रहदाँ म भने धरान माथिको आकाशमा चरा झै उडिरहेको थिएँ प्याराग्लाइडिङमा । प्याराग्लाइडिङको अनुभव लेख्नेछु कुनैदिन । यस्तै अग्रेजी वर्ष २०१६को अन्तिम दिन भने तमोर नदीमा पानीका छालसंग जिस्कदै रमाउँदै र्याफ्टिङ गरियो ।  पुसको चिसो कञ्चनजङ्गा हिमालको हिउँ पग्लेर आएको पानीको छालमा रमाउँदै झुत्ती खेल्दै धनकुटाको मुलघाटदेखि तमोर टुङ्ग्याएर सप्तकोशीमा लहदै चतारासम्म गरियो ¥याप्टिङ । यसकै छुटै आनन्द छ । यसको अलौकिक मज्जा बारे लेखेरै सकिदैन । फेरी र्याप्टीङ गर्नु नै यसको आनन्दको अर्को अनुभुती हो । यी दुई सहसिक खेल खेल्ने अवसर गएकै वर्ष जुर्यो त्यसकार पनि यो वर्ष आनन्दको वर्ष हो ।
गएको वर्ष शिक्षा मन्त्रालय, शिक्षा विभाग र नेपाल पत्रकार महासंघले संयुक्त रुपमा दिदै आएको शिक्षा पत्रकारिता पुरस्कारको फेलोसिप सहित नगद १५ हजार रुपैयाको पुरस्कार पनि प्रप्त भयो । यो नै अहिलेसम्मको ठूलो राशिको पुस्स्कार हो मेरो जीवनको । यस्तै नेपाल पत्रकार महासंघकाे  निर्वाचनमा प्रदेश पार्षदमा चुनाव जितियाे । चुनावमा भाग लिएकाे पहिलाे जीत हाे याे पनि । यस्तै पत्रकारितामा याेगदान गरेकाे भन्दै सुचना सञ्चार  साप्ताहिकले सम्मान पनि यसै वर्ष गर्याे ।
 यसलाई पनि एउटा उपब्धि मानेको छु ।
आर्थिक अभावका बिच यसै वर्ष डिजिटल एसएलआर क्यामरा र नयाँ मोटरसाइकल खरिद गरियो । धेरै वर्षदेखिको किन्ने रहर आवश्यकता पुरा गर्न पाएँ यसलाई पनि एक उपलब्धि नै मान्न पर्छ ।
जीवनकै सबैभन्दा ठूलो र महत्वपूर्ण काम पनि यसै वर्ष भयो जीवन साथी छान्ने । मित्र अमर खड्काले यसकालागि सहजीकरण गर्नुभयो अनि दीक्षा र म जीवन साथी भयौ माघ १६ गतेदेखि । जीवनमा गएको वर्ष धेरै उपलब्धि नभएपनि यी सबै उपलब्धिलाई मैले महत्वपूर्ण ठानेको छु । जस्लो मेरो आगामि दिनको गोरेटो बनाउँने काम गरेको छ ।
अझै महत्वपूर्ण त मैले मेरो जीवनको आगामी १० वर्षको ऐश्वर्य रेखाङ्कन गरेको छु । जस्लो मेरो जीवनालई सफलताको बाटोमा हिडाउने छ, खुसी आनन्द, उमंग, उत्साह र उर्जा प्रदान गर्ने छ । चैतमा मात्र यो रेखाङकन भएकाले अब यो कार्यान्वय सुरु भइसकेको छ ।
अझै अर्को महत्पूर्ण काम सुरु गरेका छौ विराट अनुपम र म मिलेर त्यो हो पूर्वको पर्यटन प्रर्वद्धनका लागि डिजिटल म्यागेजिन रामनवमीका दिन सुरु गरेर । यो वर्षको अन्तिम उपलब्धि यो । अब यसैलाई पछ्याएर जीवनका यावतकुरालाई व्यवस्थित गर्दै सफलताको बाटोमा लम्किने हो । समाजालर्य आफुले सकेजति सहयोग गर्ने हो ।
समग्रमा गत वर्षलाई फर्केर हेर्दा ०७३ साल निरासाको वर्ष रहेन् । आशाका किरणहरू देखापरिरहे । जीवनको गोरेटोमा यात्रा अगाडी बढेको छ । अब यसलाई पछ्याउँदै आगामि दिनहरू अझ उर्जामय बनाउँने प्रण सहित आजलाई यही बिट मार्दछु ।


गजलको ‘¥यापिड फायर’

टेलिभिजनका ‘शो’हरुमा नृत्य र गायनका प्रतियोगिले प्रस्तुती नसक्दै निर्णायकहरुले प्रस्तुतीको आलोचना र प्रशंसा गर्छन् अनि सुझाव दिन्छन् । हामीले सधै जसो यस्ता प्रतियोगिताहरु दख्दै र हेर्दै आएका छौं । तर साहित्यमा कविता, गीत र गजलका प्रतियोगितमा प्रतियोगीका सवल र दुर्वल पक्षका बारेमा निर्णायकले सार्वजनिक गर्दैनन् । सार्वजनिक गर्छन् त केवल निर्णय र परिणाम ।

साहित्यको पुरातन परम्परालाई तोड्दै शुक्रबार इटहरीमा भएको एउटा गजल प्रतियोगिताका प्रतियोगिले गजल सुनाउँनासाथ मञ्चमा रहेका निर्णयकले उनीहरुका रचनाबारे आफ्ना आफ्ना प्रतिक्रिया दिए । गजलको भाव, शब्द चयन, प्रस्तुतीको शैली, गजल संरचनालगायतमा भएका कमजोरी औल्याए, र सुधार्न सुझाए । मञ्चमा रहेका ४ जना निर्णायकले प्रतियोगिका गजलबारे आफुलाई लागेका सवल र दुर्वल पक्षका बारेमा तत्कालै सुझाव दिए । प्रतिभा साहित्य मञ्चले आयोजना गरेको ‘¥यापिड गजल फायर’ नाम दिइएको गजल प्रतियोगितमामा १५ जनाले तीन तीनवटा गजल सुनाएका थिए । उनीहरुका गजललाई जिवी गजल, चन्दा खडका र राम खरेलले तत्काल प्रतिक्रिया मात्र दिएनन् उनीहरुले प्रतियोगिताको निर्णय पनि गर्न भ्याए ।
कार्यक्रमका लागि जनता क्याम्पसको सभाहलमा खचाखच दर्शक थिए । हल भित्र नअटाएकाहरु झ्यालबाट चिहाएर गजल सुनिरहेका थिए । तीन घण्टा चलेको कार्यक्रममा दर्शकले गजलबाट भरपुर मनोरञ्जन लिए । वाह ! वाहिमा मिसाए आफुलाई । नौलो शैलीको कार्यक्रमले गजलका नवप्रवेशीहरुलाई मार्गदर्शन भएको कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि प्राध्यापक डाक्टर भीम खतिवडाले बताए । ‘यस्ता कार्यक्रमले गजल लेख्न चाहने नयाँ पुस्तालाई सहयोग पुग्छ,’ प्राडा खतिवडाले भने ‘यस्ता कार्यक्रमले गजलको विकास र परिस्कारमा समेत सहयोग पु¥याउँछ ।’
कार्यक्रमकी विषेश अतिथी टीका आत्रेयले यस्ता कार्यक्रमले लेख्नेलाई हौसला र मार्गदर्शन प्रदान गर्ने बताइन् । यस्तका कार्यक्रमले गजल श्रष्टा जन्माउने मात्र नभइ सिर्जनाहरु पनि परिष्कृत भएर आउने बताइन् । नेपाल गजल प्रतिष्ठानका अध्यक्ष यात्री शेखरले ¥यापिड गजल फायरको शैली नौलो भएपनि यसको प्रभाव महत्वपूर्ण रहेको बताए । तत्काल प्रतिक्रिया पाउँदा प्रतियोगि नव गजलकारमात्र नभएर अप्रतियोगिले पनि गजलको भावना र मर्मबारे बुझ्ने अवसर पाएको उनको भनाइ थियो ।
गजल लेख्नेलाई आफ्ना सिर्जनाको कमजोरी पत्ता लगाइ आगामी दिनमा सुधार्न सहयोग पुगोस भनेर कार्यक्रम आयोजना गरिएको प्रतिभा साहित्यमञ्चका अध्यक्ष विराट अनुपमले बताए ।
प्रतियोगितामा विसाल जी अनन्त प्रथम, स्व.मञ्जिल दोस्रो, माधवप्रसाद खनाल तेस्रो, दुर्गा गौतम र दिपक पौड्याल सन्त्वना भए ।

मज्जा लुट्ने छुट्टै शैली


हरेक समय मानिस आनन्दको खोजीमा हुन्छ । हरेक पल मज्जा लिन चाहिरहेको हुन्छ । तर मज्जा लिने र आनन्द पाउँने काम थोरैले मात्र गर्छन् । चाहदा चाहदै पनि थोरैलेमात्र आनन्द पाउँछन्, मज्जा लिन्छन् । आनन्द र मज्जा लुट्ने मानिसका आ आफ्नै शैली, पद्धती, प्रकृया र बहानाहरु छन् । र हुदाँ रहेछन् ।  बालक होस या बृद्ध युवा होस या अधबैंसे सबैलाई आ आफ्नै शैलीको आनन्द र मज्जा चाहिरहेको हुन्छ । यस्तै आनन्द र मज्जाको खोजीमा रहेको युवाको एउटा समुहले फरक काम गरेर मज्जा लियो र र आनन्द पायो यसपालीको देउसी खेलेर । 

तिहारमा देउसी भैली खेल्ने हाम्रो संस्कृती पछिल्लो समय आएर रकम संकलन गर्ने राम्रो माध्यम भएको छ । त्यसो त सदियौ वर्ष देखि हाम्रो समाजमा रहेका क्लव र समाजिक संस्थाले समेत देउसी भैलीलाई सस्थाको कोष वृद्धिको माध्यम नबनाएका हैनन् । सामाजिक काम गर्ने भन्दै संस्थाका लागि आवश्यक सामाग्री खरिद गर्ने भवन बनाउँने सास्कृतीक भृेषभुषा खरिद गर्ने बाटो, पाटी पौवा, फलैचा निमार्ण गर्ने कुवा खनाउँने लगायतका काममा उपयोग गर्ने गरेकै हुन् । हाम्रो पुस्तासम्म आइपुग्दा यस्ता सामाजिक कामका साथै वनभोज जाने, शैक्षिक भ्रमण जाने, डान्सपार्टी गर्ने, साथै साथी भाइ भेला भएर रमाइलो गर्ने गर्दै आएको हामी पाउँछौ । अझ कतिपय युवाले त देउसीमा तोकेरै मागेको रकमले मदिरापानमा समेत खर्च गर्ने गरेको पाइएको छ । संस्कृतिका नाममा धेरै ठाउँमा विकृती भित्रिएको भन्दै समाजका अगुवा चिन्तित भैरहेका छन् । 

तिहार भर्खरै सकिएको छ । देउसीको रकम सदुपयोग गर्न यस्ता देउसे टोलीहरु सत्रिय छन् । कतै बनभोज, कतै भ्रमण त कतै सामग्री किन्नेको लर्को । यस्तै देउसे टोलीमा फरक देखिए इटहरी ४ को

गंगालाल मार्गका एक दर्जन बढि युवा । जीवन गुजाराको लागि आ आफ्नै पेसा र व्यवसाय भएका ती युवाले धेरै दिन देउसी खेलेनन् । ‘परम्परा, रीतिरिवाज र सस्कृति जोगाऊ’ भन्दै एक दिन देउसी खेले र स्वतस्र्फुत गाउँललेले दिएको दक्षिणा भेला पारे । एक दिनमा १६ हजार रुपैया भएछ । त्यो पैसा उनीहरुले आनन्द पाउँन खर्च गरे । मज्जा लिन खर्चिए । तर अरुहरुले जस्तो क्लवका लागि सामग्री किनेनन् । भ्रमण गएनन् । रमाइलोका लागि साथीभाइ बसेर मस्तराम पनि बनेन् । तर मज्जा लुटे, आनन्द लिए । 
पकलीमा रहेको बृद्धाश्रमका आमाहरुको छाक केहि दिन भएपनि टार्न देउसीको रकम सुम्पिए । १६ हजार रुपैयाले चामल, तेल, विष्कुट, चाउचाउ, नुन, टर्सलाइट, सावुनलगायतका दैनिक उपभोग्य सामाग्री किनेर आमाहरुको आवश्यकता पुरा गर्न कात्तिक १५ गते शनिवार सुम्पिए । तिनै युवा मध्येका एक अमृत बस्नेतले भने ‘बृद्धाश्रममा खाद्यान्नको अभाव रहेछ । सधैका लागि नभएपनि केहि दिन त अभाव टार्न सकिने रहेछ भन्ने लाग्यो अनि खाद्यान्न किनेर दियौं । बृद्धाश्रमका के अभाव रहेछ भनेर बुझेर सामानहरु किनेर दिएको उनले सुनाए । ‘हामीले गरेको कामले बृद्धाश्रममा रहेका ७ जना आमाहरुलाई धेरै दिन त नपुग्ला हामीले जे सक्यौ त्यो गर्यौ,’ उनले थपे ‘अरु युवाहरुले पनि यसरी सहयोग गरे धेरै हुन्थ्यो ।’ 
सौभाग्यवस मैले पनि समान हस्तान्तरण कार्यक्रममा जाने मौका पाएँ । युवाहरुको त्यो शैली नौलो लग्यो । बृद्धाश्रम सञ्चालक समितिकी कोषाध्यक्ष कल्पना गजुरेलले पनि युवाहरुको यो कार्यलाई पुन्य कार्य भनिन् । उनले बृद्धाश्रमका आमाहरुका लागि लत्ता कपडा दिनेहरु प्रशस्त भएपनि खानाको जोहो गर्न सधै समस्या हुने गरेको बताइन् । दाताहरुबाट चलेको बृद्धाश्रमलाई युवाले सुरु गरेको यो कार्यलेहौसला मिलेको र राहत भएको उनको भनाइ थियो । देउसीको रकमले किनेको खाद्यान्न लिएर बृद्धाश्रम पुगेका युवाहरुको प्रसंसा गर्दै गजुरेलले अरु युवाहरुले पनि यस्तो सहयोग गरे आफन्त र सम्पत्ति हुदाँ हुदै पनि आश्रय लिन बाध्य आमाहरुको मुखमा गाँस पुर्याउन सहज हुने जनाइन् । 
सामग्री वितरणपछि तिनै युवाहरुसंग गफ गर्दै फर्किए । जीवन गुजारा गर्ने र विकास गर्ने भनेको मेहनतको कमाइ र सामुहिक कार्यले हो भन्दै थिए । संस्कृति र परम्परा जोगाउन गरिएको कार्यबाट आएको रकमले रमाइलो गर्न उनीहरुको मन मानेनन् र आनन्दका लागि सो रकम बृद्धाश्रमलाई सुम्पिए । त्यसै भन्छन् त्यो समुहका रोशन श्रेष्ठ पनि । उनले उदाहरणका लागि यो देउसीको रकम त्यो ठाउँमा प्रदान गरिएको बताए । अरु ठाउँमा त अरुले पनि गर्छन जहाँ अरुका आखाँ पुग्दैनन् त्यहाँ युवाले ध्यान दिनुपर्ने उनको भनाइ छ ।
मैले अधि भनिसकेको छु मानिस आनन्द पाउन र मज्जा लुट्न लागि परेको छ । मलाई यहि जिज्ञासाले छाडे्न । मैले तिनै मध्येका एकलाई सोधे अरुहरु पैसा पाएपछि मज्जा गर्न भ्रमण जान्छन् बनभोज जान्छन्, केहि त मस्तराम बन्छन्  तपाँईहरुले बाढ्नु भयो नी ? मेरो प्रश्नको उत्तर पाएँ ‘हामीले खाद्यान्न दिदा आमाहरुको मुहारमा एकछिन भएपनि उज्यायो देख्यौं मुस्कान देख्यौ । यसलेबाट हामीले पनि मज्जा लियौ, आनन्द पायौं ।  नाचगान गरेपनि, भ्रमण गएपनि एकदिन अर्थात एकछिन त हो नी हामीले आनन्द मज्जा लिने । त्यो आनन्द हामीले यसैबाट पायौं । नाचे पनि , गाए पनि मस्तराम भएपनि त्यो मज्जा भोलीका लागि त रहदैनन् नी । आजको दिन त यसैबाट मज्जा लुटिहाल्यौं ।’ उनको जवाफ मलाई मन पर्यो र मैले पनि यो लेखें र मज्जा लिएँ । कस्तो लाग्यो ?  





नेपथ्यलाई ‘वान्समोरको बर्षा’

‘नेपथ्य’ साँगीतिक समूहलाई आइतबार मोरङको बिराटचोकमा दर्शकले ‘वान्समोर’को बर्षा गराएका छन् ।
दुई घण्टासम्म लगातार गाएर पसिना–पसिना भएका गायक अमृत गुरुङले दर्शको वान्समोरको बर्षा थेग्न नसकेर थप तीनवटा गीत गाए । रेशम, रातो र चन्द्रसुर्य जंगी निसान हाम्रो र तालको पानी माछिले खाने उनले बोनसमा गाएका हुन् ।
स्थानिय सुकुना चलचित्र मन्दिरमा खचाखच भरिएका दर्शक विच  कार्यक्रममा अघिल्लो कन्सर्टजस्तै गायक अमृतले फेरि पनि उपस्थित दर्शकहरुसँग विद्यालयलाई शान्ति क्षेत्र बनाउने अभियानमा सहयोग गर्न पटक पटक अनुरोध गर्दै गीत गाइरहे गाइरहे । साढे सातसय क्षमताको हलले नपुग्ने अवस्था भएपछि अन्तिम दिन टिकट काट्ने दर्शकलाई आयोजकले पचास प्रतिशत अतिरिक्त शुल्क लिएका थिए । यसो गर्दा पनि दर्शकको माँग अनुसार सिट उपलब्ध गराउन नसकिएको स्थानिय आयोजक रेडियो सारङ्गीले जानकारी दिएको छ ।
‘नेपथ्य’ले सन् २००२ देखि प्रारम्भ गरेको ‘शान्तिको लागि शिक्षा’ पाचौँ श्रृंखलाको दोस्रो कार्यक्रम अमृतले ‘नासे छ्यावा’ बोलको गीत गाएर थालेका थिए । पहिलो कार्यक्रम नेपथ्यले मंसिर २१ गते चितवनमा गरेको थियो । दुई घन्टासम्म लगातार चलेको कार्यक्रममा कलाकारहरुले व्यापक दर्शक प्रतिक्रिया पाएका थिए । ‘देश भित्रका साना मञ्चहरु हुन् वा विदेशका भव्य भेन्यू, मलाई जहाँ पनि दर्शकले उत्तिकै माया गरिदिन्छन् र सबै ठाउँ मलाई उस्तै लाग्छन्,’ कार्यक्रम सकिएपछि थकित गायक अमृतले प्रतिक्रिया दिए, ‘जहाँ पनि उत्तिकै माया पाउँदा मलाई भाग्यमानी गायक हुँ जस्तो लाग्छ ।’
कार्यक्रमका लागि शनिबार विराटचोक आइपुगेको नेपथ्यलाई आइतबार विहान सबेरै हात हातमा राष्ट्रिय झण्डा बोकेर आएका स्थानीय वासिन्दाले पञ्चैबाजाको धुनसहित बजार परिक्रमा गराएका थिए ।
‘अहिले आएर हाम्रो मौलिक बाजाको संरक्षण गर्नुपर्छ भनेर यहाँका बासिन्दा एकजुट भएका छन्,’ पञ्चैबाजा संरक्षणमा लागेका वीरबहादुर बर्देवा भन्छन्, ‘त्यसयता लोप हुन लागेको पञ्चेबाजा संरक्षणमा सहयोग पुगेको छ ।’ ‘नेपथ्य पनि लोक संगीतमै आधारित ब्याण्ड भएको हुनाले उसको स्वागतमा हाम्रो आफ्नै संगीत र झाँकी प्रयोग गरेका हौं,’ स्थानिय आयोजक सारङ्गी एफएमका अजुर्न गजुरेल भन्छन्, ‘यसरी स्वदेशी स्वादलाई जोड्ने मौकाका रुपमा पनि यो अवसरलाई लिएका छौं ।’
स्थानीय आयोजकका अनुसार कन्सर्टबाट उठेको रकमले द्वन्द्वमा परेका र पढ्न नसकेका बालबालिकाको शिक्षामा लगानी गरिने छ । त्यसका निम्ति शिक्षा विकास समितिसँग सहकार्य गर्ने उद्देश्य रहेको आयोजक अर्जुन गजुरेलले जानकारी दिए । बिराटचोकमा विभिन्न तहका सातवटा सरकारी र एघारभन्दा बढी निजी विद्यालय छन् ।










फेसबुकका भित्ता, दशैं र गजल

यात्री शेखर
 

गरीब दुखी निमुखालाई रुवाउँन आयो दशैं ।
रुवाएर आशुको भेलमा डुबाउँन आयो दशैं ।

राम्रो लाउनी मीठो खानी रहर सबैलाई हुन्छ,
यसपाली नी आशै आशमा भुलाउन आयो दशैं ।

चितवनकी सञ्चारकर्मी फुच्ची जमुनाले यो माहौलमा यस्तै शेर जुटाइन् । गजल बनाइन । र फेसबुक मार्फत पु¥याइन देश विदेश । यस्ता भावना पोख्न होस् या सिर्जना बाँढन होस् चाहे खबर र शुभकामना आदन प्रदान गर्न होस् भर्चुअल संसार अर्थात इन्टरनेटको  दुनियाँ काफी भएको छ आजभोली । सिर्जना बाँढ्न, सुचना सम्प्रेषण गर्न, निम्ता पठाउँन मात्र हैन, सभा, बैठक र जमघट समेत भर्चुअल संसारमै हुन थालिसकेका छन् । केहि संघ संस्थाले नियमित बैठक, साधारणसभा भर्चुअल संसारमै गरिरहेका छन् । नेपाली ब्लगर एसोशिएसनले धेरैवटा साधारणसभा भर्चुअल संसारमै सकेको छ । विभिन्न देशमा रहेका सदस्यहरू भेलाहुने सजिलो माध्यम बन्यो भर्चुअल संसार । प्रविधिको विकास संगसगैं हाम्रा धेरै गतिविधिहरू या ेसंग जोडिए ।  चाहेर पनि नचाहेर पनि । हाम्रा चाडपर्व, संस्कारका असरहरू भर्चुअल संसारमा छाइरहेका छन् । चाहे त्यो फेसबुक होस् या ट्वीटर । ब्लग होस या वेबपेज । यी सबै अहिले दशैंमय भएका छन् । कतै शुभकामना छन् त कतै भावना र सिर्जनाहरू ।
फुच्ची जमुनाको जस्तै थुप्रै सर्जकले सिर्जनामा दशैंलाई आफ्नो बनाए । कसैले हुनेहरूको बनाए । कसैले नहुनेहरूको बनाए । हुनेकै मात्र बनाइदिने श्रष्टा धेरै छन् । कथा, कविता, मुक्तक भन्दा भर्चुअल संसारमा बाहुल्यता छ गजल गोहरूको । दशैंमात्र हैन भगवानलाई समेत हुनेकै बनाई दिए रामशरण श्रेष्ठले गजलमै यसरी
कसैको दशैं धुमधाम हुन्छ ।
कसैको दशैं सुनसान हुन्छ ।

हुनेहरूकै हो भगवान पनि
न त नहुनेको भगवान हुन्छ ।


दशैंको माहौल छ सबैतिर । भर्चुअल संसार यो भन्दा बाहिर रहेको भए सायद फुच्ची जमुना र रामशरण श्रेष्ठ जस्तै रवि प्राञ्जलका यी गजल हामीले पढ्न पाउथ्यौ÷पाउँदैनथ्यौं । पाए पनि कति समय पछि पाउँथ्यौ होला  या त हामीले पढ्नै नपाई उनीहरूकै डायरीमा पूराना हुन सक्थे । हराउँन सक्थे । 
कसरी देखाऊँ ओठमा हाँसो चिरेर छाती यो ।
सिस्नु झै पोल्छ दशैंको बेला फूल र पाती यो ।

उस्तै छ घाम उस्तै छ जून उता त्यो शहरमा,
गाउँमा घाम लाग्दैन अचेल कालो छ राती यो ।

शरदको बेला फुलेन फूल फर्केन प्रियतम,
न बल्छ झल्ल न निभ्छ झ्याप्प मनको बाती यो ।

विदेश जानेको पर्खाइमा बस्नेको पीडा प्राञ्जलका यी शेरले दशैंमा बल्झाइ दिएका छन् । यस्तै भावनाको कुम्लो कुटुरो गजलमा पोको पारेर भर्चुअल संसारमा विसाउनेहरूको संख्या यकिन छैन् । न यकिन गरेर नै सकिन्छ । एउटै नदिमा मिसिने धेरै खहरेहरू झै केहिका भावनासंग एकाकार हुन भने सकिन्छ । र हुन पनि पर्छ । विवशता, बाध्यता र अभावका विच धेरैको दशैं आएको छ । जसरी नी दशैं मनाउने एउटा जमातलाई देशको वर्तामान परिवेशसंग बसन्त क्षितिजले जोडिदिए
नेता विक्रिमा, दशै खसी बोका बिक्रिमा
अभावले हेर, घरको झ्याल ढोका बिक्रिमा

आउ हेर संविधान आशा र हाम्रो उठिबास
कुटेको गिट्टी, हातमा उठेको फोका विक्रिमा ।

काम गरेर खानेलाई दशैं भर्चुअल संसारमा भेटिएका यी गजलहरूले भने जस्तै अभावका विच पनि उक्लनै पर्ने बाध्यताको पहाड भएको छ । खर्च गर्ने ठाउँ नहुनेहरूले तामझाम गर्ने मौका पाएका छन् । यस्ताको तडक भडकले देखासिकीमा धेरैलाई थेग्न मुस्किल छ दशैं । कसैलाई एकसरो लाउन पनि हम्मे हम्मे छ । सर्जकहरूलाई सबैको खुसी हेर्ने मन हुन्छ । सबैले उमंगका साथ दशैं, तिहारलगायतका चाडपर्व मनाएको देख्न चाहन्छन् । उनीहरू भर्चुअल संसारमा होस् या यथार्थमा मानिसलाई पीडामुक्त रुपमा भेट्न मन पराउँछन् । आफु र आफ्नो भन्दा आम नागरिकको आवाज बोल्छन् । गजलमा पनि उनीहरू यस्तै यस्तै तानाबाना बुन्छन् र दिन्छन् हामीलाई । ‘घाँटी हेरेर हाड निल्नुपर्छ ’ हाम्रो समाजमा पहिलेदेखि भन्दै आएको छ । सर्जकहरू यसलाई नै मानिसका मन मनमा पु¥याउँन लागि परेका छन् । अभाव, बाध्यता, विवशता, पीडा उनेर खुसीका माला गाँस्न तल्लिन छन् उनीहरू । त्यसो हुन्नथ्यो भने शुरेस बिडारी विवसले यस्तो गजल किन लेख्थे ।
रातो टीका लगाएर मनाउँन दशैं ।
माछा मासु नखाएर मनाउँन दशैं ।

नयाँ लुगा दशैंमै किन्नै पर्छ होइन,
पुरानै त्यो सजाएर मनाउँन दशैं ।

अरूको देखासिकी ऋण हुन्छ भारी,
खर्च गर्न डराएर मनाउँन दशैं ।

एउटा खुसी अर्को दुखी हुन नपरोस्,
सबै सधै रमाएर मनाउँन दशैं ।




गजल भनेर जेपीटी बजाउँछन् रे हउ..

गजल विमर्शमा गजल वाचन गर्दै म
सुनसरी २५ असोज । नेपाली सञ्चारमाध्यमले गीत र गजललाई नछुट्याइ प्रकाशन र प्रसारण गर्दा सर्वाधिक लोकप्रियतामा रहेपनि गजल विधा उपेक्षामा परेको गजलकारहरुले  बताएका छन् ।
नेपाल गजल प्रतिष्ठान र सङ्गीत साधना प्रतिष्ठानले आज इटहरीमा आयोजना गरेको गजल विमर्शमा गजलको विकास र परिस्कारको अभियानमा लागेका अभियन्ताहरुले मिडियाले गजल भनेर जस्ता पायो त्यस्तै रचना प्रकाशन प्रसारण गर्ने गरेको बताए । अनाम मण्डलीका सल्लाहाकार  तथा संस्थापक अध्यक्ष सुरेश सुवेदीले एफएम रेडियोहरुले गजललाई गीत भनेर र गीतलाई गजल भनेर बजाउँदा स्रोतामा भ्रम सिर्जना भएको बताउनुभयो ।
एफएम रेडियो र पत्रपत्रिकाले स्तरहीन गजल पनि प्रकाशन प्रशारण गरेकाले गजलमा विकृति देखा परेको नेपाल गजल प्रतिष्ठानका अध्यक्ष यात्री शेखरको भनाइ थियो । संगीत साधना प्रतिष्ठानका महासचिव राजु केसीले सञ्चार माध्यमले जस्तै संगीतकार र गायकहरुले पनि गजल नबुझी संगीत गर्दा र गाउँदा समस्या भएको बताउँनुभयो ।
पूर्वका पाँच दर्जन बढि गजलकार सहभागी विर्मश कार्यक्रममा भुपेन्द्र तिम्सिना, सुविद गुरागाइ, जीवि गजललगायतले गजलका बारेमा चर्चा गरे । भने ३० जनाबढीले गजल वाचन गरेका थिए ।

गजलमा नयाँ वर्ष


मानिसमा उर्जा थप्ने विभिन्न बाहना हुन्छन् । नयाँ वर्ष पनि यस्तै एउटा बाहना भएको छ मानिसमा उर्जा सञ्चारका लागि । हामीले साथीभाइका मुखबाट पटक पटक सुन्दै आएका छौं ः ‘अहिलेसम्म यत्तिकै भै‘गो, अव नयाँ वर्षदेखि सुरु गरौंला ।’ नयाँ बर्ष आउन दुईचार महिना बाँकी छदै धेरैका मुखबाट सुनिने यस्ता शब्दले पनि नयाँ वर्ष मानिसमा उर्जा जागृत गराउने माध्यम हो भन्ने प्रष्ट हुन्छ । झन लेखक सहित्यकारहरुले त यसलाई बाहनामात्र बनाएका छैनन् अवसरका रुपमा लिएको पाइन्छ । नेपालमा गजल लेख्नेहरुले आफ्ना रचनामा नयाँबर्षलाई देश र परिवेशसंग जोडेर सिर्जनाको खेतबारीमा उमारेका छन् । गोडमेल गरेका छन् र सिर्जनाका थरि थरि फूलहरु फुलाएका छन् ।
                सोचे जस्तो वीर शहीदको रगत बोकेर ।
               आउ नयाँवर्ष तिमी नौलो जगत बोकेर ।
              नेपाली आमा अनि सगरमाथा रुदैछ आज
             मेरी आमाको आँसु पुछ्ने फगत बोकेर । 

भर्चुअल संसारमा गोपाल पराजुलीले  आफ्ना भावनालाई यस्तै गजलमा लपेटेर मिसाएका छन् नयाँवर्षसंग । सुचना र प्रविधिको आजको युगमा हामी यो भनाइमा मात्र सिमित नरहेर गराइमा समेत भर्चुअल संसारमा भासिइसहेका छौं । नयाँ वर्षले हाम्रो संघार टेक्नलाग्दा भर्चुअल संसारमा यस्ता थुप्रै गजलीय भावनाहरु डुबुल्की मारिरहेका छन्, पौडिरहेका छन्, आ आफ्नै विषेशता र प्रकृति बोकेर । भर्चुअल संसारको यो भासमा गजलहरु कतै भासमा गाडिएका छन् त कतै सङ्लो पानीमा झै माथी माथि तैतिरहेका छन् । झरनाको चिसो पानीमा गर्मी पखाले जस्तो पखालिई रहेका छन् । देशको राजनीतिक परिवेशले थिलथिलो भएका हाम्रा भावनाहरु ती गजलीय अभिव्यक्तिमा छर्लङ्ग देख्न सकिन्छ । भर्चुअल संसारमा तैरिरहेको कोमल भट्टको भाव गजलमा यसरी आएको छ ः
                नव वर्ष फुलोस फलोस् मेरो शुभकामना ।
               वैरभार र विरोध ढलोस् मेरो शुभकामना ।

              रातोदिको खिचातानी, छल र बेइमानी,
              खरानी भै छिट्टै जलोस् मेरो शुभकामना । 
यो कोमल भट्टको एक्लो चाहना र कामना मात्र हैन्, पौने तीन करोड नेपालीको चाहना यसले बोकेको छ । कसलाई हत्या, हिंसा, छल, कपट र बेइमानहरुको अशान्त मुलुकमा बस्ने रहर हुन्छ र ? सधै यसको विपक्षमा रहेक नगरिकहरुले मुलुकको यस्तो दुर्दशामै यात्रा जारी राख्न प¥यो । आमनागरिकले झेल्न परेका कष्टहरु नयाँ वर्षका गजलशेरमा पनि झ्ङ्कृत भएका छन् । भएभरका विद्वेषहरु पाखालिएर सुन्दर शान्त मुलुक र समाजको कल्पना सबै चाहेको परिवेश हो । आपसी सद्भाव, भाइचारा र बन्धुत्वको मालामा उनिएर हातमा हात मिलाई मुलुकको उन्नती र प्रगतीमा एकसाथ अगाडी बढ्ने वातावरण चाहन्छन्् गजलकारहरु  । आफ्ना सिर्जनामा नयाँ वर्षले यस्ता दिनको थालनी गरोस् भन्ने अभिलाषा प्रकट भएको पाइन्छ ।
             बिहेको दिन लगा‘को कोटजस्तो होस् नयाँ वर्ष । 
             दशैंमा टीकासगैं पा‘को नोटजस्तो होस् नयाँ वर्ष ।

             फूल पनि अति सुन्दर बास्ना आहा मगमग
            उहि पवित्र पारिजातको बोटजस्तो होस् नयाँ वर्ष ।
यी दुई शेरमा राजु अतिथिले नयाँ वर्षलाई साच्चै नविन र सुन्दरताको प्रतिकका रुपमा आउनु पर्ने भावना छताछुल्ल पार्न भ्याए । भर्चुअल संसारमा घुम्दै जाँदा भेटिएका नयाँ वर्षका केहि नमुना गजलहरु मैले यहाँ साभार गरें । नयाँ वर्षलाई प्रत्यक्ष केन्द्रित गरिएका यी र यस्ता गजल भन्दा फरक गजलहरु भर्चुअल संसारमा मात्र हैन पुस्तकका पानापानामा सजिएका छन् । सुनौला अक्षरमा टाँसिएका छन् । ती गजलहरुले कुनै एउटा दिनलाईमात्र नभएर हरेक विहानीलाई नयाँ वर्ष मनाउन प्रेरित गरेका छन्, हरेकको मनमा तरंग छेड्न अग्रसर भएका छन् ।
                रात छिप्पिदै गई प्रभात हुन्छ  
                 अन्तिमपछि फेरि सुरुआत हुन्छ

                जति कालो बाक्लो बादल लाग्छ
                 सम्झनू, उति छिटो बर्षात हुन्छ ।
मनोज न्यौपानेले आफ्नो पहिलो गजल संग्रह अन्तिममा यसरी नै हरेक समयलाई उर्जाशिल बनाउँन प्ररित गरेका छन् । गजलमा उनले नयाँ वर्षलाई नयाँ शैलीले पस्किएका छन् । नेपाली गजल लेख्न थालिएको एकसय २५ वर्षिय इतिहासमा गजलले थुप्रै फड्को मारेको छ । श्रृगारिक धाराबाट सुरु भएको नेपाली गजललेखन परम्परा आजको दिनसम्म आइपुग्दा यसले नसमेटेको विषय सायद कुनै विषय छैन् । नयाँ वर्षकै कुरा गर्न पर्दा नयाँ वर्षले जसरी मानिसमा उर्जा सञ्चार गराउन र आपसी सम्बन्ध प्रगाढ बनाउन  भूमिका खेल्दछ ।  गजल पनि त्यसरी नै समय र परिवेश अनुसार परिवर्तन हुदै आइरहेको छ । आज आउने धेरैजसो गजलहर माया प्रेम भन्दा पनि सामाजिक विकृति र विसंगतीमाथी प्रहार भएर आउँछन् । समसामयीकता बोकेर आउँछन् । परिर्वतनशील समयलाई पछ्याउँदै विकास र निमाणृको सन्देश बोकेर आउँछन् । अनि राजनीतिले भताभुङ्ग र लथालिङ्ग पारेको मानवियतालाई जोडन् भावना र सम्वेगको चिसो वतास लिएर आइरहेका छन् । प्रेम, र आसक्तिमा लिप्त हुने हैन, निरासाका पोकाहरु फुकाउँनृमात्र हैन, मुलुक र समाजको प्रगतिमा रमाउँने गजलकारको संख्या दिनानुदिन बढ्दो छ । यो क्रमले निरन्तरता पाइहने आशाका कामनाका साथ पुछारमा केपी लम्सालको असन्तृप्त अभिलाषा संग्रहबाट यो शेर ः    
               पोहर न‘भाको काम यसपाली हुनैपर्छ  ।
               मेरो देशमा सुख शान्ति बहाली हुनैपर्छ । 
                                                                                नागरिक पूर्वेलीमा २०६९ चैत ३०मा प्रकाशित

राम्रो पढ्न प्रेम

‘मान्छेलाई बाँच्नका लागि एकचिम्टी बल, एकचिम्टी आधार र एकचिम्टी प्रेम चाहिन्छ,’ आदिकवि भानुभक्तको यो भनाइजस्तै मानिसमा उर्जा सञ्चारको काम प्रेमलेमात्र सम्भव छ ।
उर्जा मानिसमा लागि नभइ नहुने चिज हो । आफैँभित्र रहेको शक्ति प्रयोग गर्न पनि हामीलाई विशेष प्रकारको उर्जाले काम गर्नुपर्छ नत्र हामी आफैँमा रहेको शक्ति र आफैँलाई चिन्न सक्दैनौँ । हामी आफूमा भएको क्षमता आफैँ पत्ता लगाउने अवस्थामा नपुगुन्जेल हाम्रो क्षमताको मुल्याङ्कन अरूले गरिदिनुपर्छ । हामीभित्रको उर्जा अरूले देखाइदिनुपर्छ । कवि भूपी शेरचनले भनेजस्तो भएका छौ हामी ।
....हामी आफूखुसी कहिल्यै मिल्न नसक्ने
कसैले मिलाइदिनुपर्ने,
हामी आफूखुसी कहिल्यै छुट्टिन नसक्ने 
कसैले छुटाइदिनुपर्ने...
उर्जाका साथै मानिसलाई मनोरञ्जन चाहिन्छ । माया, प्रेम, स्नेह र उल्लासको आवश्यकता पर्छ । अझ पढ्ने विद्यार्थीका लागि त माया र उत्साह बढी महत्वपूर्ण हुन्छ । पढ्ने विद्यार्थीलाई घरबाट मात्र नभएर विद्यालय र छरछिमेकबाट पनि माया पाए भने उनीहरूमा उत्साह थपिन्छ । डर, त्रास र धम्कीपूर्ण भाषामा भनेको भन्दा मायालु भाकामा भनेका कुरा केटाकेटीले सहज र उत्साहका साथ मान्छन् । तल्लो कक्षामा पढ्ने विद्यार्थीलाई जति माया गरिन्छ माथिल्लो कक्षामा पढ्ने विद्यार्थीले पनि त्यही अनुभव गर्न पायो भने उसको पढाइ राम्रो हुन्छ । कक्षा आठमा अध्ययनरत विराटनगरकी समिता भन्छिन् ‘सरले हामीलाई गर्ने व्यवहारले पनि पढ्न मन लाग्दो रहेछ । सरले पढाउँदा चाखलाग्दो र मायालु पाराले पढाउनुभयो भने त्यो कुरा चाँडै जानिँदो रहेछ ।’
शिशुले जन्मनु अघिदेखि आमाबुबाको माया पाएको हुन्छ । जब ऊ जन्मन्छ र हुर्कदै जान्छ, माया गर्नेहरू पनि थपिँदै जान्छन् । उसले माया गर्नेको सङ्ख्या पनि दिनानुदिन बढ्दै जान्छ । समयको चक्रसँगै ऊ स्कुल पढ्ने हुन्छ । उसलाई माया गर्ने मनहरू झन्–झन् झाङ्गिँदै जान्छन् । उसले माया गर्नेहरू पनि मनको पाखाभरि ढाकिँदै जान्छन् ।
प्रेम प्रकृति हो । यो गरेर गरिने हैन । चाहेर लगाइने हैन । नचाहेर नलगाइने पनि हैन । यो स्वस्फूर्त हुन्छ । आफैँ जोडिँदै, गासिँदै जान्छ । जीवनको एक आधारभूत आवश्यकता प्रेम र शिक्षा लिन पनि नभइहुँदैन् ।
भनिन्छ, प्रेमले पापीलाई पनि धर्मात्मा बनाउँछ । नराम्रो कार्यमा लागेका मानिसलाई पनि ठिक बाटोमा ल्यााउँछ । मानिसमा सकारात्मक परिवर्तन गर्ने हो भने प्रेम नै त्यसको लागि सबैभन्दा राम्रो उपाय हो । प्रसिद्ध विचार थोरोका अनुसार थप प्रेमबाहेक प्रेमको कुनै उपचार हुँदैन ।
हालै अमेरिकाको एम्सटर्डम विश्वविद्यालयले गरेको एक अध्ययनले प्रेम पाएकाहरू र प्रेम गर्नेहरू नै बढी रचनात्मक र क्षमतावान भएको देखाएको छ । हाम्रै परिवेशमा हेर्ने हो भने होस्टलमा बसेका विद्यार्थीभन्दा घरमा आमा–बाबुसँग बसेका विद्यार्थीहरू बढी चनाखो हुन्छन् । घरमा झगडा भैरहने परिवारका नानीहरूभन्दा राम्रो परिवारका नानीहरू बढी अव्वल हुन्छन् । राम्रो परिवारका नानीहरूले माया पनि राम्रो पाएका हुन्छन् । त्यसकारण उनीहरूको आत्मबल पनि बढी हुने मनोविज्ञहरूको भनाइ छ ।
नानीहरूलाई माया दिएर मात्र हुँदैन । उनीहरूलाई माया गर्न सिकाउनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ । पहिले आफूलाई र त्यसपछि सबैलाई माया गर्ने संवेदना उनीहरूको मनमा भर्न सक्नुपर्छ । आफू र अरूलाई माया गर्ने मानिसले जीवनमा कहिले पनि नराम्रो काम नगर्ने मनोविज्ञहरूको भनाइ छ ।
साइटेफिक अमेरिकन नामक सोधग्रन्थले पनि यो कुरालाई पुष्टि गरेको छ कि प्रेमले मानिसलाई सकारात्मक बाटोमा त हिँडाउँछ नै उसलाई फरक तरिकाले सोच्न समेत सक्षम बनाउँछ ।
सूचना प्रविधिको तीव्र विकाससँगै हाम्रो समाज मौलिक रीतिरिवाज र चालचलनमा पश्चिमीपन घोल्दै अघि बढिरहेको छ । यसको परिणामले हाम्रो समाजसँगै शिक्षा क्षेत्रमा ठूलो असर पारिरहेको छ । एकातर्फ हाम्रो शिक्षाप्रणाली व्यावाहारिक र उत्पादनमुखी कम छ, अर्कोतर्फ सांस्कृतिक र सामाजिक रूपमा भैरहेको परिवर्तनले समेत प्रभाव पारेको छ । यस्तोमा सन्ततिको खुसीका लागि भन्दै अभिभावकले आँखा चिम्लिँदा अधिकतर किशोर–किशोरीले अवश्यकताभन्दा बढी स्वतन्त्रता पाएका छन् । यसलाई कसैले सदुपयोग गरेका छन् भने कसैले दुरुपयोग गरेर जीवनलाई बबार्दीको खाडलमा धकेलेका छन् ।
सही र गलत छुट्याउन गाह्रो हुने उमेरमा सङ्गतले  र हुर्किएको परिवेशले पनि कतिपय किशोरकिशोरी मानसिक तनावको  शिकार बनेका छन् । उनीहरूलाई त्यबाट मुक्त बनाउन प्रेमको कुनै विकल्प छैन । प्रेमका माध्यमबाट मात्रै उनीहरूलाई सही बाटोमा ल्याउन सकिन्छ ।
प्रायः युवा–युवतीहरू आफ्नै अडान (इगो)मा रहने हुन्छन् । केही अवस्थामा उनीहरूको अडानले उनीहरूलाई नै हानी पु¥याउने हुन्छ । त्यस्तामध्ये केही आमा–बुबा, छरछिमेक र गुरुहरूले भनेको पनि नमान्ने ‘जण्ड’ स्वभावका हुन्छन् । त्यो बेला प्रेमी–प्रेमिकालाई नै प्रयोग गरेर समस्या समाधान गरेका थुप्रै उदाहरण हामी माझ छन् ।
युवा–युवतीहरू गहिरो प्रेममा छन् भने आफ्ना प्रेमी–प्रेमिकाले भनेको जुनसुकै कुरा पनि मान्न तयार हुन्छन् । यसबेला दुवैले सकारात्मक भूमिका खेल्न सके दुवैको पढाइ पनि राम्रो हुन्छ । दुवै जीवन सफल बनाउने बाटोमा अगाडि हुन्छन् । यसर्थ पढ्ने विद्यार्थीका लागि प्रेममय वातावरण हुनुपर्छ । युवा उमेरमा आवश्यक माया पाउनुपर्छ, माया गर्नुपर्छ, प्रेमी–प्रेमिका बनाउनु पनि पर्छ तर त्यसलाई सदुपयोग गर्न जान्नुपर्छ ।

कसरी हासिल गर्न उत्कृष्टता ?

“सफलताको लागि तीन कुराको आवश्यक हुन्छ, आत्माविश्वास, लगनशीलता र निरन्तर अभ्यास ।” खप्तड स्वामीको यो भनाइले परीक्षाको तयारी गरिरहेका विद्यार्थीलाई पक्कै पनि उर्जा मिल्छ ।
आत्मविश्वास
कतिपय विद्यार्थीहरू आफैँले लेखेको जवाफमा विश्वास गर्दैनन् । अनि, अरूले लेखेको हेरेर सार्ने प्रयत्न गर्छन् । अर्थात् आफूलाई कमजोर ठानेर पनि उनीहरू परीक्षमा राम्ररी लेख्न सक्दैनन् । परीक्षा हलमा पुगेपछि कतिपय विद्यार्थीहरू आफूले जानेको कुरा पनि बिर्सछन् । उनीहरू डरले काम्ने, चिढिने जस्ता प्रवृत्ति देखाउ“छन् । यो सबै आत्मविश्वासको कमिले हो ।  विद्यार्थीहरूले आफूले जानेको कुरालाई परीक्षामा कुशलतापूर्व लेख्नका लागि आत्मविश्वास अपरिहार्य हुन्छ । मैले परिक्षामा सर्वोत्कृष्ट अङ्क हासिल गर्छु भन्ने दृढ संकल्प विद्यार्थीले पालेको हुनुपर्छ । यस्तो नतिजा हासिल गर्नमा सक्षम छु भन्ने भावना हुनुपर्छ । यही आत्मविश्वासको कारण उनले सपलता प्राप्त गर्न सक्छन् ।
लगनशिलता
हरेक कुरामा सफलता पाउन लगनसिल हुनैपर्छ । विद्यार्थीहरू लगनसिल नहुने कुरै भएन । अध्ययनमा लगाव राख्ने विद्यार्थीहरू परीक्षाको समयमा पछुताउनु पर्दैन । कुनै पनि विषयबारे जान्न उत्सुक हुने, जान्नका लागि प्रयास गरिरहने बानीले विद्यार्थीलाई परिपक्क बनाउ“छ । मन लागेको बेला पढ्यो अरू बेला वास्तै नगर्ने बानी धेरैमा हुन्छ । यसो गर्दा उनीहरूले जानेको कुरा पनि बिर्सन सक्छ । त्यसैले आफूले अध्ययन गर्ने विषयमा निरन्तर लाग्नुपर्छ । नजानेको र अप्ठ्यारो विषय आउनसाथ पुस्तक फ्याँक्ने गर्न हँुदैन । बरू, त्यही अप्ठ्यारो कुरा जान्ने निरन्तर प्रयास गर्नुपर्छ ।  योजनाबद्ध ढङ्गले अध्ययन गरेको कुरा बुझ्न सजिलो हुन्छ । दिन दिनै नया“ कुरा पढ्दै जादा“ अगाडि पढेका कुराहरूलाई पनि बेला बेला सम्झनुपर्छ र अभ्यास गर्नुपर्छ । आफूले नजानेका कुरा सार्थीहरूस“ग छलफल गरेर जान्न सकिन्छ । अभिभावक, शिक्षकको साहयताले पनि नजानेका विषयहरू जान्न मद्दत मिल्छ । यस्तो लगनसिलताले विर्यार्थीलाई सधै सफलता तर्फ डोहो¥याइरहेको हुन्छ ।
अभ्यास 
आफ्नो पाठ्क्रम अध्ययन क्रममा अभ्यास गर्ने बानी उत्तम हुन्छ । अभ्यासले नै मानिसलाई पूर्ण बनाउ“छ । गणित जस्तो प्रयोगात्मक विषयको अभ्यासबाट अध्ययनको प्रारम्भ गर्नुपर्दछ । अन्य विषयको अध्ययन गर्दा विद्यार्थीहरू बसेर छलफलको माध्यमबाट गर्न लाभदायक हुन्छ । आफूले अध्ययन गरिसकेपछि ति विषयहरूको बारेमा मनन गर्नुपर्छ । अध्ययन गरेको कुराबाट मैले के के जानेँ भनेर आ“खा चिम्लेर मनन गर्नुपर्छ । नजानेको कुरा जान्न पुन अध्ययन गर्नुपर्छ । अध्ययनको यो विधी निकै प्रभावकारी हुन्छ । आफ्नै अभ्यासद्वारा प्राप्त गरेको ज्ञान स्मरण गरिरहन र परीक्षामा मौलिक रूपमा अभिव्यक्ति गर्न सकिन्छ ।
 चिन्ता हटाउनुहोस्
परीक्षाको घडीमा धेरैजसो विद्यार्थीलाई चिन्ताले सताउ“छ । त्यस्तै परीक्षा नजिकिदै जादा“ पनि उनीहरूमा चिन्ता बढ्दै जान्छ । हुन त सबै विद्यार्थीमा नै परीक्षाको बेला तनाव सिर्जना हुने गर्छ तर यसैलाई चिन्ताको रूपमा लिए परीक्षा समेत बिग्रने डर हुन्छ । त्यसैले विद्यार्थीले तनाव कम गर्दै कसरी परीक्षामा राम्रो गर्ने भन्ने तर्फ ध्यान मोड्नु पर्छ । सकारत्मक सोचाइ एवम् परिश्रमको फल मिठो हुन्छ भन्ने कुरा पनि विद्यार्थीले बुझ्नुपर्छ । परीक्षाको रूपमा शारिरीक कम्पन महसुस हुन्छ । यद्यपी तनाव धेरै बढ्नुको कारण अध्ययनमा कमजोर हुनु नै हो । धेरैजसो विद्यार्थीहरू परीक्षाको समयमा मात्र पाठ घोक्ने गर्छन् । एकातिर परीक्षाको तनाव अर्कोतिर पढाइको भारले उनीहरू मानसिक रूपले थाक्छन् । त्यसैले पढेका कुराहरू सजिलै ग्रहण गर्न सक्दैनन् । फलतः उनीहरू झनै अतालिने गर्छन् । परीक्षामा कसरी लेख्ने भन्ने भयले उनीहरूलाई गम्भिर चिन्ता पैदा गरिदिन्छ । त्यसैले, पछि पछुताउनु भन्दा समयमै मेहनत गर्न बुद्धिमतापूर्ण हुन्छ ।
सुरू देखि नै पाठयोजना र समयतालिका बनाएर अध्ययन गर्न बानी बसाल्नु पर्छ । नियमित अध्ययन गर्ने विद्यार्थीलाई परीक्षाको समयमा मानसिक भार बढी हुँदैन । अगाडि नै अध्ययन गरेका विषयलाई स्मरण गर्नका लागि मात्र किताब एवम् नोट हेर्न पर्न भएकाले उनीहरू परीक्षामा के लेख्ने भन्ने चिन्तामा हुदैनन् । यसरी योजनावद्ध र नियमित अध्ययन गर्न विर्यार्थीले परिक्षाको समयमा पाठ घोक्नु होइन, विगतमै अध्ययन गरेको पाठ बारे चिन्तन गर्न पर्छ ।

करियरलाई कसरी अघि बढाउने ?


अध्ययनका लागि विषयको छनौट कुनै पनि विद्यार्थीका लागि एसएलसीसम्मको शिक्षाले जीवनमा कायापलट गर्न महत्व  राख्छ, किनभने सबै किसिमका शिक्षाको जड नै एसएलसीसम्मको शिक्षा हो । त्यसैले शिक्षाको जग मजबुत गर्न आवश्यक हुन्छ । सुरूमै राम्रो अध्ययन गरेको विद्यार्थीलाई माथिका विषयवस्तुहरुको अध्ययन गर्न र राम्रो अङ्क ल्याएर पास गर्न सकिन्छ ।
सजगकता 
कुनै पनि विद्यार्थीलाई पछि इन्जिनियर, डाक्टर, वैज्ञानिक, प्राविधिक, अनुसन्धानकर्ता, चार्टट एकाउन्टेन्ट वा सफल शिक्षक, प्राध्यापक र असल नागरिक बनाउने शिक्षा नै हो । त्यसैले सफल जीवन एवम् सफल करियर निर्माणका लागि एसएलसीसम्मको शिक्षामा विद्यार्थी–अभिभावक दुवैले विशेष जोड दिनुपर्छ । माथिका शिक्षाका लागि आफ्नो अध्ययन क्षमता, अभिभावकको आर्थिक क्षमता, एसएलसीमा ल्याएको अङ्क तथा ठाउ“ र सामाजिक अवस्थाअनुसार मानविकी, व्यवस्थापन, विज्ञान, शिक्षा, इन्जिनियरिङ, चिकित्सा, कृषि लगायतका विषयहरु छनौट गर्न सकिन्छ ।
आफू विद्यार्थी भए पनि वा रोजगार खोज्ने क्रममा रहे पनि स्वयम्प्रति सदा सचेत भैरहनुपर्छ । विद्यार्थीहरुले आफू भित्रको सम्भावनालाई उजागर गर्दै आफ्नो योग्यतालाई अझ विकसित गर्दै माथि पु¥याउनुपर्छ । हरेक व्यक्तिमा कुनै न कुनै सुषुप्त प्रतिभा, असल गुण र योग्यता लुकेको हुन्छ । त्यसलाई चिन्न मात्र सक्नुपर्छ । यदि यस्ता सुसुप्त सम्भावनालाई चिनेर क्यारियर निर्माणको क्षेत्रमा अघि बढेमा कुनै मानिसले धेरै ठूलो सफलता हात पार्न सक्छ ।
आत्ममूल्याङ्कन 
तपाईंले यो थाहा पाउनुपर्छ कि तपाईंको योग्यता कति छ ? रूचि केमा छ ? उद्देश्य के छ ? तपाईंको व्यक्तित्व कस्तो छ ? वास्तविकतामा आधारित योग्य गुणहरुले नै तपाईंको अगाडिको यात्रालाई तय गर्नमा सहायक सिद्ध हुन सक्छ भने बुझ्नुपर्छ । उदाहरणका लागि तपाईंमा उद्घोषणको राम्रो कला छ, तर अनुहारको आकर्षक राम्रो छैन भने टिभी स्क्रिनमा देखा परेर समाचार पढ्ने ध्येय त्याग्नु नै राम्रो हुन्छ । त्यस्तै राम्रो अध्ययन क्षमता छ तर सम्पत्ति छैन भने विदेशमा गएर पढ्ने आकांक्षाले साकार रुप नलिन सक्छ । त्यसैले करियर अगाडि बढाउ“दा आफ्नो योग्यताका साथै व्यक्तिगत गुण, रूचि एवम् आर्थिक अवस्थालाई समेत विचार गरेर अगाडि बढ्नुपर्छ र अझ यस्तो बेलामा साथीभाइ तथा अग्रज र सम्बन्धी विशेषज्ञहरुको सल्लाह सुझाव लिनु उपयुक्त हुन्छ ।
सम्भावना
आफ्नो योग्यता, क्षमता, रूचि, व्यक्तिगत भित्री तथा बाहिरी गुण र परिस्थितिको लेखाजोखा गरिसकेपछि मात्र करियरका लागि उपयुक्त बाटो रोज्नुपर्छ । तपाईले यो पत्ता लगाउनुस् कि तपाईंको करियर क्षेत्रका व्यक्ति कसरी अगाडि बढेका छन् । उनका अनुभवहरु के के छन् ? यो जानकारी बटुल्नुस् कि तपाईको योग्यता अनुरुप कुन कुन क्षेत्रमा रोजगारी पाउन सकिन्छ ? कुन रोजगार अथवा कुन व्यवसायमा बढी सफल बन्न सक्नुहुन्छ रू कुन क्षेत्रमा तपाईंको भविष्य बढी सुरक्षित हुनसक्छ ? र बढी लाभ प्राप्त गर्न सकिन्छ रू त्यसै क्षेत्रमा लाग्नु आवश्यक छ । तपाईंले रोज्नुभएको रोजगार वा जिम्मेवारीको क्षेत्रका चुनौतीहरुको सामना गर्न तयार हुनुहुन्छ ? जब तपाईंले यी सबै कुराको लेखाजोखा गर्नुभयो भने तपाईंले आफ्नो करियरको बाटो प्रष्ट भएको आफैले देख्नुहुनेछ ।
दिशा–निर्धारण 
तपाईंले यी सबै कुराको लेखाजोखा र चिरफार गरिसकेपछि आफूले लिने बाटो, गर्न लागेको काम, व्यवसाय वा रोजगारीको क्षेत्र तय गर्नुपर्छ र सुनियोजित रुपमा कदम चाल्नुपर्छ । कार्ययोजना  आपूmले गर्ने काम, व्यवसाय वा नोकरीको क्षेत्र तय गरिसकेपछि सो क्षेत्रमा सुनियोजित रुपमा अघि बढ्न तपाईंले कार्य योजनाको निमार्ण गर्नुपर्छ । जस्तो कि बायोडाटा, पु“जी, पाठ्यक्रम, परिश्रम, ठाउ“, सम्बन्धित मानिस, समय आदिको खाका तयार गरी अघि बढ्नुपर्छ । आफ्नो करियरको क्षेत्रस“ग सम्बन्धित जानकारी तथा अनुभवहरु बटुलेर धैर्यताका साथ अघि बढे सफलता अवश्य हात लाग्छ ।

मुरलीधर भन्छन् “महानायक मान्दिन”


नेपालका डेढ दर्जन बढी फिल्ममा अभिनय गरेका,  रामायण र मिस्टर इन्डियालगायतका दर्जन बढी चर्चित सिरियल तथा सिनेमामा अभिनय गरेर बलिउडमा जमेका मुरलीधर मिजार एक कुशल अभिनेता मात्र होइनन्, गीतकार, सङ्गीतकार र गायकसमेत हुन् । डेढसय बढी नेपाली, छ दर्जन हिन्दी, सय बढी मैथिली र भोजपुरी गीत गाएका मुरलीधरका उडायो सपना सबै हुरीले ..., निष्ठुरीलाई माया गरी आफैंलाई रोगी बनाएँ... जस्ता गीत नेपाली सङ्गीतप्रेमीले कहिल्यै नभुल्ने गीत हुन् । हाल भारतको मुम्बईलाई कर्मथलो बनाएका कला र गलाका धनी मुरलीधर फिल्म निर्माणका लागि पूर्व आएका बेलामा गरेको कुराकानीको सारसंक्षेप ः

तन्नेरीले डान्सलाई नै फेसन बनाए हौ



किशोर–किशोरी त आफ्ना हरेक गतिविधि अरुले मन पराउन् भन्ने ठान्छन् । समाजमा आफूलाई फरक स्थापित गर्न मानिसमा कला हुनैपर्छ । यही कला सिक्न अहिलेको पुस्ता आतुर छ । 

कुशल कोरियोग्राफर बन्ने लक्ष्य बोकेकी सोनी विक इटहरीको सङ्गीत चोकमा रहेको बिहानी डान्स सेन्टरमा नृत्यकला सिक्दै छिन् ।

मुरलीधरसंगै समर म्युजिक क्याम्प

हल विस्तारै खालि हुदै थियो । एउटा दमदार आवाज सुनिन थाल्यो । त्यो आवाजले सबैलाई मञ्चतिर केन्द्रित गरायो । पछाडीबाट हल्ला गर्नेहरु पनि चुपहुन थाले । उनको प्रस्तुतीले सबैलाई तान्यो ।

उनले ‘पहाडको पल्लो डाडामा छ मेरो घर.... गाउन थाल्दा बालबालीकाहरुको हुलले स्वरमा स्वर मिलाएको थियो । चर्चित गायक संगीतकार तथा अभिनेता मुरलीधरले गीत गाउन संगीत साधना प्रतिष्ठानले आयोजना गरेको समर म्यजिक क्याम्पको समापनका अवसरका प्रमुख अतिथि भएका मुरलीधरले उखरमाउलो गर्मीका वाबजुद इटहरी नगरपालीकाको सास्कृतिक भवनमा आफ्नो जोडदार प्रस्तुती दिए ।

समर म्युजिक क्याम्पमा स्कुले बालबालिका



 ‘सप्तक’ श्रृखला मार्फत समाजका विभिन्न व्यक्तिलाई संगीतको स्वाद चखाउदै आएको संगीत साधना प्रतिष्ठानले सुरु गरेको ‘समर म्युजिक क्याम्प’मा विभिन्न बिद्यालयका बालबालीका रमाइलो गरिरहेका छन् ।
इटहरी नगरपालीकाको सांस्कृतिक भवन हरेक विहान ७ बजेदेखि १० बजेसम्म बालबालीकहरु संगीतमा रमाइरहेका पाइन्छन् ।

स्कुले बालबालिकाको रंगमञ्च यात्रा



कला विनाको जीवन बाँच्न असम्भव छ । हरेक मानिसमा एउटा न एउटा कला हुन्छ तर सबैले आफुमा भएको कला प्रस्तुत गर्न सक्दैनन् । जो संग प्रस्तुत गर्ने प्रतिभा र क्षमता छ उस्लेमात्र रंगमञ्च पाउँने हो । प्रतिभा प्रस्तुत गर्ने क्षमता भएकाहरुले जीवनको कला रंगमञ्चमा उतार्ने हुन् ।
आफुमा भएको प्रतिभा रंगमञ्चमा देखाउन लागि परेका छन् इटहरीको विभिन्न बिद्यालयका बालबालिकाहरु । स्कुल थिएटर २ को मञ्चन सकिएपछि उनिहरुमा रंगमञ्च यात्राको मोह झन बढेको छ । कक्षा ८ मा अध्ययनरत बर्षा केसी भविष्यमा रंगमञ्चको राम्रो कलाकार बन्ने लक्ष्य रहेको बताउँछिन् ।

थिएटरमा जम्दै स्कुले नानीहरु, रंगमञ्च जोगाउँन खुत्रुके अभियान


 ‘यति साना नानीहरुले यस्तो कला देखाँउछन् भन्ने कल्पनै गरेको थिइँन्,’ पसिना पुछ्दै महेन्द्र राई भन्दै थिए, ‘नानीहरुको प्रस्तुतीले मलाई भावुक बनायो ।’ 
 धनकुटाबाट आफ्नो छोराको प्रस्तुती हेर्नै भनेर इटहरी आएका राईले स्कुल थिएटर २ मा बालबालिकाले मञ्चन गरेको नाटक हेरेपछि आफुले जीवनमा यस्तो कहिल्यै नदेखेको बताए । आफु धनकुटामा व्यपार गरेपनि छोरा कपिललाई पढाउन इटहरीमा राखेको बताउँदै राइले छोराले आफुहरुको नाटक मञ्चन हुने खबर गरेपछि धनकुटाबाट झरेको उनको भनाइ थियो ।  

स्कुल थिएटर २ का कलाकारहरु

कलालय इटहरीले आयोजना गरेको स्कुल थिएटर २ का कलाकारहरु
इटहरीका विभिन्न विद्यालयका ७० जना बालबालिका थिएटरमा सहभागी छन् ती मध्ये ६० जनाको तस्विर हेर्नुहोला है त । 
निशुम वाग्ले


 आशिष ठाकुर

आयुष ढकाल

Miss purwanchal 2012

मिस पुर्वञ्चल २०१२ की विजेता अस्मिता गुरुङ्ग, फस्ट रनरअप सन्दिपा लिम्बु,
सेकेन्ड रनरअप हीना श्रेष्ठ
मिस पुर्वञ्चल २०१२ की विजेता अस्मिता गुरुङ्गसंग फोटो खिच्दै

स्वप्निल र यूरानी प्रिन्स एण्ड प्रिन्सेस्

इटहरीमा भएको मेघा ट्यालेन्ट शोबाट स्वप्निल श्रेष्ठ र यूरानी सुब्बा लिटिल प्रिन्स एण्ड प्रिन्सेस् छनौट भएका छन् ।
आइतबार राती इटहरीमा भएको फाइनल प्रतिगोगिताबाट उनिहरु लिटिल प्रिन्स एण्ड प्रिन्सेस घोषणा भएका हुन् । त्यस्तै प्रिन्स तर्फ प्रिंन्स खडका फस्ट रनरअप, अभिषेक कार्की सेकेन्ड रनरअप र सिजन दाहाल थर्ड रनरअप भएका छन् ।

होली २०६८

एरिना टीभीले इटहरी चौकमा आयोजना गरेको कार्यक्रममा कलाकारहरु,

एरिना टीभीले इटहरी चौकमा आयोजना गरेको कार्यक्रममा  नाच्दै कलाकारहरु

 
धन्यवाद